طرحواره چیست؟

طرحواره به چندین باور اصلی و مرکزی می گویند .که شامل احساسات بدنی،احساسات عاطفی، خاطرات و تصاویری هستند  که در دوران کودکی در ذهن ما شکل گرفته اند.و باعث ایجاد تفکر در مورد خودمان،انسان های دیگر و جهان اطرافمان  می شود.

مبدع نظریه طرحواره درمانی

مبدع نظریه طرحواره درمانی جفری یانگ است.او معتقد است برخی از طرحواره ها،به ویژه آن هایی که عمدتا در تجارب ناگوار دوران کودکی شکل می گیرند،می توانند هسته اصلی اختلالات شخصیت،مشکلات رفتاری خفیف تر و بسیاری از اختلالات مزمن دیگر باشند. جفری یانگ برای اولین بار به الگوی تکرار شونده در زندگی مراجعانش پرداخت و طرحواره درمانی را پایه گذاری کرد.

ویژگی های اساسی طرحواره

بسیاری از ما در زندگی دچار الگوی تکرار شونده می شویم که همان طرحواره های ما هستند. میتوان گفت طرحواره ها محصولات اولیه سال های زندگی ما هستند،که نسبت به تغییر بسیار مقاوم اند. طرحواره ها تاثیر بسیار زیادی در شناخت و احساسات ما دارند.به طور کلی رفتار ما تحت تاثیر طرحواره ها شکل میگیرند و این طرحواره ها هستند که به ما میگویند در چه جهانی زندگی میکنیم.

عوامل شکل گیری طرحواره

خلق و خو

اینکه در شکل گیری طرحواره وراثت مهم تر است یا محیط،سوال بسیاری از روانشناسان است.ولی از نظر جفری یانگ خلق و خو که یکی از عوامل شکل گیری طرحواره است،یک عامل وراثتی و ژنتیکی است. خلق و خو کودک در مقابل با وقایع دردناک دوران کودکی باعث به وجود آمدن طرحواره میشود.

محیط

اولین محیطی که هر انسان در آن قرار میگیرد خانواده است. خانواده نقش بسیار مهمی در شکل گیری طرحواره ایجاد میکند. محیط خانواده میتواند یک محیط سالم و امن باشد،که بیشتر نیاز فرزندان در آن تامین میشود و کودکان از سلامت روان نسبتا خوبی برخوردار هستند.یا یک محیط مخرب و آسیب زا که باعث به وجود آمدن تروما و آسیب های روانی می شود.پس خانواده نقش بسزایی در شکل گیری طرحواره ایجاد میکند.

نیاز های هیجانی

یکی دیگر از دلایل ایجاد طرحواره،ارضا نشدن نیازهای هیجانی اساسی در دوران کودکی است.همه ی انسان ها پنج نیاز اساسی دارند که عبارت هستند از دلبستگی ایمن به دیگران احساس هویت و استقلال آزادی در بیان نیاز ها تفریح خویشتن داری همه انسان ها این نیاز ها را دارند،ولی شدت آن در افراد مختلف متفاوت است.انسان هایی که از سلامت روان برخوردار هستند میتوانند این نیاز ها را به شکل سازگارانه ای ارضا کنند.

سبک های مقابله ای طرحواره

افراد هنگام رویارویی با طرحواره سه سبک(جبران افراطی،تسلیم،اجتناب)را به کار میبرند. ولی اکثر بیماران مجموعه ای از سبک های مختلف را در هنگام مواجهه با طرحواره به کار میبرند.یعنی گاهی اوقات دست به جبران افراطی می زنند و گاهی اوقات نسبت به طرحواره از سبک های تسلیم و اجتناب استفاده میکنند.در ادامه به تعریف سبک های مقابله ای در برابر طرحواره می‌پردازیم.

تسلیم طرحواره

وقتی انسان ها تسلیم طرحواره می شوند،دیگر سعی نمیکنند با طرحواره بجنگند یا از آن اجتناب کنند،بلکه می پذیرند که طرحواره درست است. این دسته از افراد تجارب دوران کودکی خود را در بزرگسالی دوباره تکرار میکنند و به گونه ای رفتار میکنند که درستی طرحواره را تایید کنند. با اینکه درد حاصل از طرحواره را درک میکنند ولی هیچ راهکاری برای خلاصی از آن را به کار نمیبرند.و به گونه ای عمل میکنند که طرحواره دوام پیدا کند.

اجتناب از طرحواره

وقتی افراد نسبت به طرحواره ی خود سبک مقابله ای اجتناب را به کار میبرند،سعی می کنند طوری زندگی کنند که طرحواره هیچ گاه فعال نشود.تصاویر و افکار مربوط به طرحواره را از ذهن خود پاک میکنند و طوری عمل میکنند که انگار هیچ طرحواره ای وجود ندارد. این دسته از افراد نمی خواهند هیجانات مربوط به طرحواره را احساس کنند و هنگام احساس هیجانات مربوط به طرحواره سریع آن را از ذهن خود پاک میکنند و خودشان را سرگرم چیز های دیگر میکنند. همچنین این افراد ممکن است به صورت افراطی سمت مصرف الکل،دارو،پرخوری و رابطه جنسی بی بندوبار کشیده شوند. همیشه از موقعیت و چالش های جدید و تازه اجتناب میکنند. می کوشند در ناآگاهی زندگی کنند تا هیچ گاه طرحواره فعال نشود.

جبران افراطی طرحواره

وقتی افراد سبک جبران افراطی را در برابر طرحواره به کار میبرند،سعی میکنند در افکار،احساسات و حتی روابط فردی طوری رفتار کنند که انگار طرحواره ای متضاد دارند. این افراد به شکل افراطی سعی میکنند متفاوت از دوران کودکی خود رفتار کنند.یعنی اگر در دوران کودکی مطیع بودند در بزرگسالی به شکل افراطی رودرروی همه می ایستند. جبران افراطی در مقابل با طرحواره میتواند یک تلاش نسبتا سالمی برای مقابله با طرحواره باشد،ولی متاسفانه هیچ نتیجه ای ندارد و باعث تداوم طرحواره میشود.

انواع طرحواره

ما ۱۸ نوع طرحواره اصلی داریم که عبارت هستند از:

رهاشدگی/بی ثباتی

همیشه ترس از دست دادن دارند.فکر میکنند تمام افراد اطرافشان دیر یا زود ترکشان میکنند. به خاطره داشتن این طرحواره همیشه جذب افرادی می شوند که در دسترس نیستند.

بریدگی/طرد

نیاز های این افراد برای امنیت،محبت،همدلی،و پذیرش و احترام ارضا نخواهد شد.معمولا این طرحواره در خانواده هایی شکل میگیرد که بی عاطفه،سرد و بدرفتار هستند.

بی اعتمادی/بدرفتاری

این افراد فکر میکنند انسان های دیگر همیشه به آنها ضربه می زنند.ممکن است احساس کنند یک نفر همیشه می خواهد حق آن را بخورد.نسبت به دیگر افراد بدبین هستند و گمان میکنند انسان ها افرادی سودجو و دروغگو هستند.

محرومیت هیجانی

فکر میکنند نیاز های عاطفی از جانب دیگران ارضا نمیشود‌ سه نوع محرومیت هیجانی داریم محرومیت از محبت،محرومیت از همدلی،محرومیت از حمایت

نقص/شرم

این افراد فکر میکنند در مهم ترین جنبه های شخصیت شان دچار نقص هستند.معمولا نسبت به انتقاد،سرنش و طرد حساسیتی زیادی نشان میدهند.و احساس حقیر بودن و کم ارزشی میکنند.

انزوای اجتماعی

این افراد فکر میکنند نسبت به دیگران متفاوت هستند.یا اینکه به جامعه و گروه خاصی تعلق ندارند.وابستگی/بی کفایتی این افراد اعتقاد دارند که مسئولیت های روزمره زندگیشان را بدون حمایت دیگران نمیتوانند انجام دهند. معمولا احساس درماندگی میکنند.

خودگردانی و عملکرد مختل

معمولا این طرحواره در افرادی شکل میگیرد که در کودکی بیش از اندازه مورد حمایت خانواده بوده اند.تفکرات این افراد این است که بدون کمک و حمایت دیگران نمی توانند کاری را انجام دهند.

آسیب پذیری نسبت به ضرر یا بیماری

ترس افراطی از اینکه قرار است فاجعه ای رخ دهد و ان ها نمیتوانند از وقوع این فاجعه ها جلوگیری کنند.

خود تحول نیافته

وابستگی خیلی شدید نسبت به یکی از افراد مهم زندگی به شکلی که از رشد شخصیتی و اجتماعی آنها جلوگیری می شود. این افراد فکر میکنند وجودشان به دیگران وابسته است و هیچ گونه هویت جداگانه ای ندارند.

شکست

این افراد نسبت به همسالان  خود احساس بی کفایتی میکنند.فکر میکنند شکست خورده اند یا در آینده شکست خواهند خورد.

استحقاق/بزرگ منشی

فردی که چنین طرحواره ای دارد فکر میکند نسبت به دیگران برتری دارد. این افراد حق و حقوق ویژه ای برای خود قائل میشوند و اصلا به نیاز ها و احساسات دیگران توجه نمیکنند.

محدودیت های مختل

مشخصه ی اصلی این طرحواره تکانشی بودن است.این افراد اگر حس نیاز بکنند،بدون در نظر گرفتن شرایط، سریع برای رفع آن اقدام میکنند.ناتوانی در محدود کردن خود،باعث میشود در زندگی دچار اشتباهات زیادی شوند.

خویشتن داری/خود انضباطی ناکافی

این افراد معمولا زیاد به خودشان سخت نمی گیرند.در تحمل ناکامی ها و سختی ها بسیار کم تحمل هستند و به شدت از ناراحتی اجتناب میکنند.

دیگر جهت مندی

کسانی این طرحواره را دارند معمولا احساسات و نیاز های خود را نادیده می گیرند.این کار ها به علت دریافت عشق و پذیرش صورت میگیرد.

اطاعت

این افراد به صورت افراطی از دیگران اطاعت میکنند و احساس میکنند تمایلات،عقاید و احساساتشان فاقد ارزش است. در این افراد معمولا سوء مصرف مواد و علائم روان تنی مشاهده میشود.

ایثار

تمرکز اصلی این افراد روی برآورده کردن نیاز های دیگران است حتی اگر نیاز های خودشان نادیده گرفته شود.میتوان گفت این افراد یک نوع وابستگی بیمارگونه دارند.

پذیرش جویی/جلب توجه

تاکید افراطی روی تایید و توجه دیگران،به شکلی که حس ارزشمندی شان را از دیگران میگیرند.این طرحواره منجر به حساسیت بیش از حد نسبت به طرد میشود.

بازداری

این افراد تاکید زیادی روی واپس زنی افکار،احساسات و تکانه  های خود دارند.معمولا رفتار های حاصل از این طرحواره باعث از بین رفتن خوشحالی،ابراز عقیده و روابط نزدیک میشود.

بدبینی

تمرکز این افراد روی نکات منفی زندگی است.و به جنبه های مثبت و خوشبینانه زندگی اصلا توجهی ندارند.از مشخصات وجود این طرحواره میتوان به غر زدن،نگرانی بیش از حد و بلاتکلیفی اشاره کرد.

بازداری هیجانی

بازداری افراطی نسبت به افکار،اعمال،و احساسات خود. معمولا این افراد برای جلوگیری از طرد شدن و احساس شرمندگی اینگونه رفتارها را نشان میدهند.

معیار های سرسختانه

این افراد فکر می‌کنند برای رسیدن به معیار های زندگی باید سخت تلاش کنند.توقع دارند کار ها در کوتاه ترین زمان به بهترین شکل انجام شود.این طرحواره در روابط،حس ارزشمندی،ارامش،و سلامتی اختلال ایجاد میکند‌

تنبیه

این افراد به هیچ عنوان نمیتوانند از اشتباهات خود و دیگران چشم پوشی کنند.معتقد هستند افراد برای اشتباهاتشان باید به شدت تنبیه شوند.

درمان طرحواره

همه ی ما به صورت ژنتیکی ۳و۴ تا ترس اصلی در زندگیمان داریم.که همان طرحواره هایمان هستند وباعث ایجاد اختلال در افکار،احساسات و عملمان میشود. این ترس ها باعث میشوند که ما نتوانیم به ارزوها و خواسته های خود برسیم. تمرکز طرحواره درمانگر روی همین ترس ها است که مانند یک الگوی تکرار شونده مدام در زندگی ما تکرار میشود. و باعث به وجود آمدن افکار و احساسات منفی میشود. یک طرحواره درمانگر مناسب میتواند به شما کمک کند که این طرحواره ها به حالت تعادل در بیارید و کنترل زندگیتان را خودتون در دست بگیرید.تا دیگر شاهد اتفاقات تکراری در زندگی خود نشوید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نوزده + 9 =